زمانسنجی:

زمانسنجی عبارت است از کاربرد تکنیک‌های مختلف به منظور تعیین زمان لازم برای یک اپراتور واجد شرایط که کار مشخصی را در سطح کارائی معینی انجام می‌دهد. 

انواع روش‌های زمانسنجی و مطالعه کار  

الف) روش‌های مشاهده مستقیم

1.                         زمانسجی با ساعتهای متوقف شونده

2.                         روش نمونه برداری فعالیت (کار)

3.                         روش زمانسجی گروهی (GTT)

ب) روشهای ترکیبی

1.                         استفاده از دادههای استاندارد

2.                         سیستمهای زمان‌های از قبل تعیین شده برای حرکات (PMTS)

ج) روشهای تخمینی

1.                        تخمین تحلیلی

2.                        تخمین مقایسه ای

د) سیستم زمانسنجی رباتها (RTM)

Stop Watch (بکار گیری ساعتهای زمانسنجی در تعیین زمان استاندارد فعالیتها)

این روش، یکی از عمده ترین سیستمهای زمانسنجی است که در طی آن و در حین انجام کار- با توجه به مشاهده مستقیمی که از سیکل کاری صورت میپذیرد- زمانسنجی انجام میگردد. از این روش فقط برای فعالیتهایی که بصورت تکراری انجام میپذیرد استفاده می‌شود. خصوصیات مهم این سیستم زمانسنجی آن است که، هر چه تعداد مشاهده سیکل کاری افزایش یابد دقت نتایج بدست آمده بهبود مییابد. چهار اصل مهم زیر در این سیستم زمانسنجی برقرار است:

1. نقطه شروع و ختم دقیق کار و روش انجام کار شامل کلیه جزئیات آن مانند: مواد، ماشین آلات، شرایط کاری و سایر موارد دیگر باید دقیقاً مشخص شود.

2. یک سیستم ثبت زمان مشاهده شده برای کار مورد مطالعه تعیین شود.

3. مفهوم واضحی از ضریب عملکرد تعیین شود.

4. روشی برای تخصیص الونس به عناصر کاری تعیین شود.

مراحل زمانسنجی به روش Stop Watch

1. مطالعه روش‌ها و تعیین مناسب ترین روش (تا حد امکان)

2. نگهداری و ثبت کلیه اطلاعات موجود به سیکل کاری

3. تقسیم عملیات به عناصر موجود در آن و تعیین نوع عنصر

4. مشاهده و ثبت زمان مشاهده شده

5. تعیین تعداد سیکل‌های مورد مشاهده

6. تعیین ضریب عملکرد اپراتور

7. تعیین الونس

8. تعیین زمان استاندارد عملیات

9. ثبت کامل روش و استانداردهای زمانی

زمان مشاهده:

مدت زمان انجام یک کار توسط کارگر انتخاب شده برای زمان سنجی، بدون در نظر گرفتن سرعت کار وی را زمان مشاهده شده نامند:  

زمان نرمال:

 زمان نرمال عبارت است از مدت زمانی که یک کارگر با مهارت متوسط، در شرایط نرمال و با رعایت شیوههای توصیه شده برای انجام کار، صرف خواهد نمود.

ضریب عملکرد × زمان مشاهده = زمان نرمال

ضریب عملکرد:

عبارت است از قصاوت زمان سنج در مورد سطح عملکرد (سرعت و مهارت) کارگر مورد نظر در انجام یک سیکل عملیاتی که این قضاوت بر مبنای عملکرد طبیعی که در ذهن زمان سنج متصور شده، صورت میگیرد.

در تعیین ضریب عملکرد به عامل خستگی نباید توجه کرد زیرا بدین منظور بیکاری مجاز رفع خستگی بعداً به صورت مجزا به دست میآید.

انواع روش‌های تعیین ضریب عملکرد

1.       روش وستینگهاوس که البته این روش در سال 1949 بازنگری شده و به طرح ضریب کارایی تبدیل شد.

2.       ضریب عملکرد ترکیبی:

                                                               i.      کارایی=P

                                                             ii.      زمان پایه ای حرکت = Ft        

                                                           iii.      میانگین زمان مشاهده شده برای عنصر بکار رفته در Ft = O

3.    ضریب عملکرد بر اساس سرعت: در این روش توجه به نرخ انجام کار در واحد زمان است. زمانسنج میزان مؤثر بودن اپراتور را با مفهوم انسان نرمالی که همان کار را انجام میدهد مقایسه مینماید و در صدی را که نشان دهنده کارایی مشاهده شده به کارایی نرمال است به او اختصاص میدهد.

 

4.    بر حسب یک سرعت استاندارد تعیین می‌شود. سپس یک الونس با قضاوت دیگری نسبت به سختی کار صورت میگیرد و به مقدار قبل اضافه میشود.

Tn= (P2)(S)(O)

زمان نرمال = Tn                 

ضریب سرعت = P2

ضریب تنظیم سختی کار = S

متوسط زمان مشاهده شده = O

روش محاسبه ضریب عملکرد در این پروژه، روش وستینگهاوس جدید است.

عناصر:

زمان استاندارد:

زمان استاندارد، عبارت است از مدت زمان لازم برای انجام عملیات با احتساب زمان‌های موسوم به اضافات مجاز.

اضافات مجاز: زمان‌های لازم برای رفع حوائج شخصی، زمان مناسب برای استراحت، شرایط کاری، تأخیرات اجتناب ناپذیر و غیره است.

(درصد اضافات مجاز+1)زمان نرمال = اضافات مجاز + زمان نرمال = زمان استاندارد 

انواع بیکاریهای مجاز:

1. بیکاری‌های مجاز ثابت:

الف) بیکاریهای مجاز برای رفع نیازهای شخصی (5%-2%)

ب ) بیکاریهای مجاز برای رفع خستگی عمومی (6.5%-4%)

2. بیکاریهای مجاز متغیر

زمان مجاز متغير با استفاده از جدول فشارهاي نسبي و جدول تبديل امتيازات حاصل از عوامل موثر در بيکاري مجاز به درصد بيکاري مجاز تعيين ميگردد. 

بيکاريهاي مجاز متغير ناشي از نوع کار

مقدار متوسط نيروي وارده

زمان‌هاي مجاز استراحت را بايد تنها پس از انجام هرگونه کوشش لازم براي بهبود امکاناتي که بتوان به کمک آن کار بدني را سبک‌تر کرد، در دسته بندي ذيل قرار داد:

 فشار متوسط

 فشار خفيف

 فشار شديد

طرز ايستادن يا قرار گرفتن (وضعيت بدن)

مشخص کنيد که کارگر در چه وضعيتي کار مي‌کند:

 راحت نشستن (امتياز:0)

 نشستن مشکل (امتياز: 2)

 ايستاده کار کردن (امتياز: 4)

 بالا و پايين رفتن از نردبان (امتياز: 8)

...

ارتعاش

تاثير و شدت ارتعاش را روي بدن، پاها يا دست‌ها و افزايش تلاش فکري ناشي از آن يا ناشي از مجموعه‌اي از لرزش‌ها يا تکآن‌ها را در نظر بگيريد:

برداشتن مواد سبک با بيل (امتياز: 1)

کار با ماشين چرخ خياطي (امتياز: 2)

کار با پرس يا گيوتين برقي (امتياز: 2)

برش عرضي الوار با اره (امتياز: 4)

... 

سيکل‌هاي کوتاه مدت تکراري (به شدت تکراري)

زمان متوسط دور کار بر حسب صدم دقيقه:

17-16 (امتياز: 1)

15 (امتياز: 2)

14-13 (امتياز: 3)

12 (امتياز: 4).
..

 لباس محدود

 

وزن لباس محافظ را با توجه به نوع کار و حرکت در نظر بگيريد:

کار با دستکش‌هاي لاستيکي نازک (امتياز: 1)

کار با دستکش‌هاي مخصوص کار در خانه (امتياز: 2)

استفاده از چکمه لاستيکي (امتياز: 2)

استفاده از عينک‌هاي محافظ (امتياز: 3)

...

بيکاريهاي مجاز متغير ناشي از فشارهاي فکري

تمرکز و اضطراب

مونتاژ ساده معمولي (امتياز: 0)

برداشتن شن و ماسه با بيل (امتياز: 0)

بسته بندي معمولي (امتياز: 1)

حرکت دادن بارکش دستي بدون مانع (امتياز: 1)

...

يکنواختي (عدم تنوع کار)

کارکردن دو نفر به صورت کار مزدي (امتياز: 0)

تميز کردن و واکس زدن (امتياز: 3)

انجام کار تکراري توسط کارگر (امتياز: 5)

انجام کار غير تکراري بوسيله تنها يک کارگر (امتياز: 5)

...

فشار بر بينايي

کار معمولي کارگاهي (امتياز: 0)

بازرسي اشتباهات قابل رويت (امتياز: 2)

جداکردن و تفکيک اجسام رنگي (امتياز: 2)

کار در کارخانه در شرايط نور ضعيف (امتياز: 2)

...

سر و صدا

کار در دفتري آرام (امتياز: 0)

کار در کارگاه مونتاژ سبک (امتياز: 0)

فعاليت در دفتر موسسه داخل شهر (امتياز: 1)

فعاليت در کارگاه ماشين‌هاي سبک (امتياز: 2)

...

دما و رطوبت

تهويه

کار در دفاتر (امتياز: 0)

کار در کارخانجات با شرايط دفتري (امتياز: 0)

کار در کارگاه با تهويه قابل قبول (امتياز: 1)

کار در کارگاه‌هايي با کوران هوا (امتياز: 3)

کار در مجاري فاضلاب (امتياز: 14)

بخار و دود

تراشکاري با مايع خنک کننده (امتياز: 0)

رنگ کاري امولسيوني (امتياز: 1)

برشکاري با گاز (امتياز: 1)

لحيم کاري با رزين (امتياز: 1)

... 

گرد و غبار

کار در دفتر (امتياز: 0)

عمليات مونتاژ سبک (امتياز: 0)

کار در کارگاه پرسکاري (امتياز: 0)

عمليات سنگ زني (امتياز: 1)

...

کثيفي

کار در دفتر (امتياز: 0)

عمليات مونتاژ سبک (امتياز: 0)

کار با ماشين‌هاي تکثير دفتري (امتياز: 1)

امور تنظيف (امتياز: 2)

...

خيسي و نم

عمليات معمولي کارگاهي (امتياز: 0)

کار کردن در هواي آزاد (امتياز: 1)

کار مداوم در رطوبت (امتياز: 1)

ساييدن و تميز کردن ديوار (امتياز: 2)

...

3. بیکاری‌های مجاز ناشی از فرآیند

ممکن است وقفه‌اي در فرآيند خط توليد کارخانه به وجود آيد. اين بيکاري با عمليات متعادل سازي خط از بين مي‌رود. 

4. بیکاری‌های مجاز ناشی از سیاست گذاری

مديريت براي ايجاد تشويق کارگران و ايجاد انگيزه در آنان جهت ادامه روند کاري خود مانند سابق، اقدام به ايجاد بيکاري مجاز مي‌کند.

5.بیکاری‌های مجاز ویژه

اين بيکاري براي فعاليت‌هايي بکار برده مي‌شود که جزء سيکل عمليات نیست، ولي براي انجام مناسب کار مورد نياز است:

 جبران زمان مصرف شده در کارهاي مقدماتي

 زمان مجاز راه اندازي

 زمان مجاز يادگيري

 زمان مجاز براي تکميل مهارت‌ها

محاسبه زمان استاندارد

معیار سنجش

معیار واحد خروجی‌ها و زمان بر حسب ثانیه برای توقفات استفاده گردیده است. در زمان‌سنجی، مقدار فعالیت کاری و توقفات هر کارگاه مورد سنجش قرار می گیرد.

تحلیل ضریب عملکرد

همان گونه که می‌دانید، ضریب عملکرد عددی است که اگر آن را در مدت زمان انجام کاری ضرب نماییم زمان نرمال به دست می‌آید. پس اگر فعالیتی در زمان نرمال خود انجام پذیرد، ضریب عملکرد مورد انتظار این فعالیت مقدار یک دارد.

فرض کنید تمام داده‌ها را در ضریب عملکرد اپراتور ضرب می‌کنیم. حالا تابع برآزش برای داده‌ها تقریباً نرمال است و می‌توان با استناد به میانگین، تصمیم‌گیری نمود.

اکنون از دید دیگری به موضوع نگاه می‌کنیم. ضریب عملکرد در حقیقت روی داده‌های مرزی تأثیر بیشتری دارد تا داده‌های مرکزی. این ضریب همچون تابعی عمل می‌کند که خروجی آن اعدادی در نزدیکی میانگین زمان نرمال است. اگر داده‌ها بدون در نظر گرفتن ضریب عملکرد در نظر بگیریم نمی‌توانیم از میانگین حسابی آن به جای میانگین نرمال استفاده کنیم. حال اگر برای داده‌ها تابعی برآزش نماییم، این تابع تمام داده‌ها را در بر می‌گیرد. داده‌هایی که مربوط به زمان نرمال هستند معمولاً زیاد تکرار می‌شوند. اما همیشه داده‌هایی که در مرزها موجودند نیز برای خود وزنی دارند. تابع توزیع برآزش شده با در بر گرفتن وزن زیاد داده‌های مرکزی و نیز وزن کم داده‌های مرزی، با تقریب خوبی میانگین زمان نرمال داده‌ها را می‌دهد.

آزمونKolmogorov-smirnov یک روش بسیار مناسب برآزش است و بهترین تابع توزیع و میانگین مربوط به سری داده ها را مورد بر آزش قرار می دهد.