ابزار سوم: ابتکار عمل
مجموعه ابزارهای توسعه سبکهای رهبری
مجموعه ابزارهای توسعه سبکهای رهبری
ابتکار عمل یعنی نوعی از رفتار حرفهای که با ماهیت خود آغازی، رویکرد فعالانه و پایداری در غلبه بر مشکلاتی که در تعقیب یک هدف به وجود میآیند مشخص میشود. رهبران با ابتکار عمل منتظر نمیمانند تا کسی به آنها بگوید چهکار کنند. آنها فعال هستند تا واکنشپذیر و درعینحال انعطافپذیر، با اعتمادبهنفس و شجاع به نظر میرسند. آنان به تیمها و سازمانهای خود برای نوآوری، پیشرفت و غلبه بر رقابت کمک میکنند و فرصتهایی که دیگران از آن عبور میکنند را میبینند و استفاده میکنند.
ابتکار عمل به این معنا است که بدون اینکه به شما گفته شود:
– از خود بپرسید که چه اتفاقی ممکن است بیفتد و قبل از وقوع به آن واکنش نشان دهید.
– آینده را پیشبینی کنید و برای آن آماده شوید یا از بروز مشکلات جلوگیری کنید.
– حتی زمانی که همه چیز سخت میشود استقامت داشته باشید، زیرا به ایده اعتقاد دارید.
این ویژگی نقش مهمی در توسعه سبکهای رهبری دستوری و پیشتازانه دارد. تحقیقات نشان داده رهبران دارای ابتکار عمل، توانایی بیشتر در استفاده درست از این دو سبک رهبری دارند. ازاینرو در این سری از مجموعه ابزارها، راهکارهای تقویت این ویژگی بیان میشود.

1. اعتماد به نفس خود را تقویت کنید
برای دستیابی به ابتکار عمل، باید به ایدهها و تواناییهای خود اعتماد داشته باشید تا بتوانید با پشتکار، بهبود و تغییر را پیشنهاد دهید، چالش را بپذیرید، از آنچه باور دارید دفاع کنید، شجاعت پذیرش محدودیتهای خود را داشته باشید و از اشتباهات خود درس بگیرید.
2. فرصتها و پیشرفتهای بالقوه را شناسایی کنید

افرادی که ابتکار عمل از خود نشان میدهند، اغلب این کار را با شناسایی و عمل بر روی فرصتهایی انجام میدهند که همکاران یا رهبران متوجه آن نشدهاند. آنها در مورد سازمان خود و نحوه عملکرد آن کنجکاو هستند. شما باید ذهن خود را برای ایدهها و امکانات جدید باز نگه دارید. شما باید همیشه مراقب قسمتهایی در سازمان خود باشید که فرصت بهبود دارند.

3. پایداری منطقی را توسعه دهید
پشتکار هنر پیش رفتن است حتی زمانی که با اینرسی یا مشکل مواجه میشوید. افرادی که ابتکار عمل نشان میدهند اغلب در طول مسیر با مشکلات و شکست مواجه میشوند، بنابراین اگر میخواهید به آنچه که در نظر گرفتهاید برسید انعطافپذیری و پشتکارِ منطقی ضروری است.
4. مسئولیت واگذار کنید

به افراد اجازه دهید مسئولیتهای مهمی را به عهده بگیرند. این کار میتواند انگیزه آنها را افزایش دهد و ابتکار عمل را ترویج کند.

5. ایدههای خود را بررسی کنید
اگر ایدهای دارید آن را در نظر بگیرید. اگر هزینه پروژه و عواقب اشتباه کم است، ایده خود را با در جریان قراردادن رئیستان، مستقیماً دنبال کنید (تا چه حد باید این کار را انجام دهید بستگی به رابطه شما با رئیستان دارد). در جاهایی که خطرات یا هزینهها بیشتر هستند، آمادهسازی یک پروپوزال تجاری را در نظر بگیرید و قبل از ادامهدادن مجوز بخواهید. شما قبلاً با ارائه راهحل، ابتکار عمل نشان دادهاید. اطمینان حاصل کنید که با انجام تکالیف خود بر روی ایده، این کار را دنبال میکنید. هر چه بیشتر در مورد ایدههای خود تحقیق کرده و جوانب را در نظر گرفته باشید، شانس موفقیت شما بیشتر خواهد بود.
6. تعادل را پیدا کنید

درحالیکه ابتکار عمل مهم است، عاقل بودن در نحوه استفاده از آن نیز به همان اندازه مهم است. در برخی شرایط، ممکن است ابتکار عمل نامناسب باشد. به همین دلیل است که یادگیری تکنیکهای تصمیمگیری بسیار مهم است. هر چه بیشتر این مهارتها را تقویت کنید، بهتر میتوانید در مورد زمانی که یک ایده خوب است، قضاوت کنید.

7. حد و مرز تعیین کنید
قبل از شروع ترغیب به ابتکار عمل، درک اهداف و آنچه که میخواهید به آن دست یابید مهم است. اهداف نهایی را تعریف کنید و نسبت به فرایندها در اولویت قرار دهید. افراد را تشویق کنید که اهداف شخصی، گروهی و سازمانی را اولویتبندی کنند و تأکید کنید که فرایندها باید انعطافپذیر و در معرض تغییر باشند. ریسکها را مورد تحلیل قرار بدهید. با تحلیل و آگاهی از خطرات در موقعیتهای متداول، افراد را تشویق کنید تا در صورت لزوم، ابتکار عمل آگاهانه داشته باشند. معیارهای کیفی و استانداردهای عملکرد برقرار کنید. پرورش ابتکار عمل به معنای چشمپوشی از مسئولیتهایتان نیست؛ بلکه به معنای تحققبخشیدن آنها به شیوهی مشارکتیتر است.
8. هوش هیجانی خود را تقویت کنید

شما میتوانید مهارتهای هوش هیجانی خود را توسعه دهید که بدانید چگونه احساسات دیگران را بخوانید. این حساسیت میتواند به شما کمک کند بهتر تصمیم بگیرید که چه زمانی ابتکار عمل داشته باشید و چه زمانی بهتر است اجازه دهید همه چیز مانند سابق پیش برود.

9. تشویق به یادگیری و توسعه کنید
افراد باید در نقش خود صلاحیت و اختیار داشته باشند تا بتوانند برای خودشان فکر و عمل کنند و عملکرد حرفهای داشته باشند. آموزش صحیح به اعضای گروه، به آنها امکان میدهد تا ابتکار عمل نشان بدهند و راهحلهای نوآورانه ارائه کنند. ازاینرو، ارائه آموزش برای کارکنان مفید است. با کمک به افراد در شناسایی خلأهای موجود در مهارت و دانش خود، آموزشتان را بر ابتکار عمل متمرکز کنید و تفکر انتقادی، آموزش متقابل، تصمیمگیری، مدیریت ریسک و رشد مهارتهای کلی را به آن اضافه کنید تا قادر به ارزیابی موقعیتها باشند و اقدام شایستهای انجام بدهند. علاوه بر این، همچنین ضروری است که اعضای تیم خود را با منابعی مانند ابزارها و تکنیکهایی که در کار خود به آن نیاز دارند، تجهیز کنید. اطمینان حاصل کنید که آنها دارای اختیارات مناسب برای انجام نقش خود هستند
10. یک محیط حمایتی فراهم کنید

بهترین راه برای ایجاد اعتمادبهنفس در کارکنان این است که محیطی حمایتی برای آنها فراهم کنید تا در آن پیشرفت کنند. یکی از دلایلی که کارکنان ابتکار عمل ندارند این است که ریسکهای زیادی را متحمل میشوند و ممکن است از شکست بترسند. ازاینرو، مهم است که به کارکنان فضای امنی برای آزمایش و درسگرفتن از اشتباهاتشان داده شود. وقتی احساس حمایت و امنیت میکنند، با داشتن ابتکار عمل راحتی بیشتری خواهند داشت. کارمندان باید احساس اطمینان کنند که رابطهای مؤثر و مطمئن با مدیران خود دارند. هنگامی که اعتماد متقابل وجود دارد، آنها احساس میکنند که از آنها حمایت میشود و تشویق میشوند تا در کار خود ابتکار عمل را به دست بگیرند.

11. زیاد سوال بپرسید
شما برایآنکه بتوانید در انجام کاری موفق باشید، باید بسیاری از چیزها را بدانید یا حداقل اطلاعات لازم را برای انجام آنها کسب کنید. پس کنجکاو باشید و راجع به همه چیز سؤال بپرسید. این مسئله موجب میشود که دربارهی هر آنچه نمیدانید اطلاعات زیادی کسب کنید و بتوانید ابتکار عمل را به دست بگیرید. بدین شکل میتوانید ایدههایتان را در راستای درستی پیش برده و در محل کار خود بدرخشید.
12. پایش و ارزیابی را جدی بگیرید

نتایج و پیشرفتهای گروه را پایش کنید و اعضا را ارزیابی کنید. این امر به شناسایی نقاط قوت و ضعف اعضا و گروه کمک میکند.

13. شبکههای ارتباطی خود را توسعه دهید
ایجاد و تقویت شبکههای ارتباطی با افراد و گروههای دیگر میتواند به تبادل ایدهها و تجارب کمک کند و ابتکار عمل را ترویج دهد.
14. بازخورد مداوم ارائه دهید

بازخورد مداوم به اعضا در مورد عملکرد و ایدههایشان اهمیت دارد تا بتوانند ابتکار عمل خود را بهبود بخشند.

15. اشتراک تجربه را جدی بگیرید
تشویق اعضا برای بهاشتراکگذاری تجربیات و درسهایی که از پروژههای گذشته یاد گرفتهاند میتواند به دیگران در پرورش ابتکار عمل کمک کند.
16. شفافیت در تصمیمگیری داشته باشید

اعضای گروه باید از تصمیمات گروهی آگاهی داشته باشند و بتوانند در فرایند تصمیمگیری شرکت کنند. این امر اعتماد را افزایش داده و ابتکار عمل را ترویج میدهد.

17. گوناگونی ایجاد کنید
گروهی متنوع تشکیل دهید. یک گروه متنوع و ناهمگون با طیف وسیعی از تجربه، مهارتها و دانش، هنگام نیاز به ابتکار عمل مؤثرتر است.